Sprekers Nacht van de Filosofie Fryslân 2013

Laurence Aegerter   Andriessen Mischa

Laurence Aëgerter

Multidisciplinair kunstenaar Laurence Aëgerter presenteert een performance rond het thema ‘Schuld en Belofte’ met als titel ‘Promises to my daughter’. De permanente transformatie die schuil gaat in het wezen der dingen noemt  Aëgerter hun meest fascinerende eigenschap.

Haar visuele onderzoek ontwikkelt zich rond persoonlijke interpretaties van historische en hedendaagse beelden en tekstbronnen, waarvoor zij alternatieven creëert.
Van Laurence Aëgerter worden dit jaar werken vertoond in het Museo Arts Santa Monica Barcelona, Musée Borély Marseille en het Hermitage Museum Amsterdam.

 

Mischa Andriessen

Met poëtische teksten die verschillende stemmen vertolken, zal Mischa Andriessen  het thema ‘Schuld en Belofte’ benaderen, waarbij hijzelf niet centraal staat, maar ook niet gespaard zal worden.
Mischa Andriessen is schrijver en recensent.

Hij publiceert met regelmaat over jazz en beeldende kunst, onder meer in de kranten Trouw en Het Financieele Dagblad. Andriessen debuteerde in 2008 met de gedichtenbundel ‘Uitzien met D’. In 2012 verscheen zijn tweede bundel ‘Huisverraad’.

(Fotograaf: Keke Keukelaar)


Nanda van Bodegraven   Jan

Nanda van Bodegraven

Waar zit je ik? Is een toeter taal? Kunnen dieren tellen? Filosoferen met kinderen begint met een vraag waar iedereen van 6 tot 106 over na kan denken. Want niemand weet hoe het precies zit, en daarom kan iedereen zijn eigen gedachten volgen.

Tijdens de workshop van Nanda van Bodegraven gaan kinderen samen met (hun eigen) ouders op een filosofische ontdekkingsreis. Samen zullen ze het thema ‘Schuld en Belofte’ verkennen, en stilstaan bij wat een vraag tot een filosofische vraag maakt. De ouders zullen vast verbaasd staan van de snelle en creatieve manier van denken van kinderen. 
Nanda van Bodegraven filosofeert met kinderen en traint volwassenen die willen filosoferen met kinderen. Ze publiceerde hierover onder andere ‘Wortels en Vleugels, kinderen onderzoeken bestaansvragen’, samen met Tamar Kopmels, en ‘Schatgraven, maak een schatkaart van je eigen leven’.

 

Jan den Boer

Niet schuldig en toch oefenen in moraal. De discussie over belofte en schuld lijkt te gaan over de keuze tussen twee posities: ofwel je hebt een vrije wil, je bent verantwoordelijk en dus schuldig, ofwel je hebt geen vrije wil, je bent niet verantwoordelijk en dus onschuldig.

Het is echter mogelijk verschillende vormen van verantwoordelijkheid te onderscheiden waardoor een derde midden positie mogelijk wordt. We kunnen niet ons gedrag op het moment zelf vanuit volledig vrije wil bepalen, dus zijn we daar ook niet verantwoordelijk voor en niet schuldig aan. We hebben echter wel de mogelijkheid vanuit reflectie intenties te bepalen voor ons gedrag, waarin we onszelf vervolgens kunnen oefenen. Dat oefenen kan leiden tot moreel beter gedrag. Een belofte kan dus een intentie zijn, je bent verantwoordelijk om je daarin te oefenen, maar niet verantwoordelijk dat het zonder meer een succes zal zijn, je bent dus niet schuldig als het misgaat. Dit schept de mogelijkheid voor een verwijtloze samenleving, zonder schuld, waarin we toch nog een zekere mate van verantwoordelijkheid voor onze beloftes kunnen dragen: oefenen. Jan den Boer is filosoof, projectmanager, trainer en publicist. Recent verscheen zijn boek Schakel door naar je hart, het trainen van de vrije wil en het artikel De vrije wil is iets waar je aan werken moet, moreel gedrag vraagt een langdurige training (Filosofie, nov.. 2012 en feb. 2013).


Buckley   Kees de Vries

Micheal Buckley

ARF ARF : THREAD OF VOICE

Filmloop, 20 minuten,1993

De Australische kunstenaarsgroep Arf Arf schrijft en performt polyfone geluidspoëzie. Daarnaast maken de meeste leden experimentele films en animaties.

Marcus Bergner, Marisa Stirpe, Frank Lovece en Michael Buckley reisden met hun poëzieperformances en films de hele wereld over. In 1993 besloten zij om hun talenten te combineren – bewegen, tekenen, reciteren, filmen, acteren, zingen, spelen – in de gezamenlijke experimentele en geïmproviseerde documentaire Thread of voice. De film werd een legendarisch document, en tegelijkertijd een autonoom kunstwerk dat op tal van plaatsen in Europa, de VS en Australië vertoond is. In April 2013 verschijnt de film in een DVD-box van het Berlijnse label voor experimentele film en poezie Tochnit Aleph.
Michael Buckley verbleef van november 2012 tot april 2013 in Leeuwarden. Daar maakte hij kennis met het trio Multiple Noise dat een aantal performances verzorgt tijdens de Nacht van de Filosofie Fryslân 2013. Beelden uit zijn films dienden als inspiratie voor Multiple Noise en zijn verwerkt in de visuals van het trio.

 

Cinema Ascona

Kees de Vries is één van de zes leden van ‘cinema Ascona’. Eind jaren tachtig studeerde hij filosofie aan de Rijksuniversiteit in Groningen.



Hij is dus wel de meest aangewezen persoon om een Ascona-programma met filmfragmenten samen te stellen en te presenteren met als leidend thema ‘belofte en schuld’. Hoelang hij dit thema vasthoudt is de vraag, want hij wil nog wel eens enthousiast overstappen op andere interressante onderwerpen en scènes, van filosofische aard uiteraard.


Karin van Eis   BC Epker

Karin van Eis

‘Moet je altijd doen wat je belooft?’ Met die vraag start Karin van Eis haar filosofische programma voor kinderen. Volgens van Eis leert filosoferen het kind te ‘toveren’ met vragen en antwoorden. Filosofie prikkelt de verwondering en fantasie in de belevingswereld van het kind.

Omdat kinderen al vroeg bekend zijn met de dualiteit tussen hart en hoofd kan samen filosoferen een middel zijn om deze twee in harmonie te brengen. Voor kinderen biedt het grote mogelijkheden in het ontdekken van de scheppende mogelijkheden van het hart en de denkende geest.
Karin van Eis is werkzaam als vakdocent Humanistische Vorming. Ook heeft zij een praktijk aan huis waar zij filosofeert met kinderen van 4 t/m 18 jaar.

Kijk voor meer informatie op www.vrouwtjetwinkel.nl

 

B.C. Epker

Zijn tekst ‘Schuld & Belofte; over de zin van kunst’ zal voor tekenaar en graficus B.C. Epker het uitgangspunt zijn voor een open-source lezing. Zijn betoog kan door het publiek naar believen worden bevraagd en aangevuld.

B.C. Epker won in 2006 de Gerrit Benner Prijs voor Beeldende Kunst. Zijn werk werd onder anderec getoond in het GEM, het Gemeentemuseum Den Haag en het Fries Museum in Leeuwarden.


erno eskens   Katherine Gardiner

Erno Eskens

Volgens Erasmus Darwin, de grootvader van Charles Darwin, kunnen mens en dier een sociaal contract sluiten. Je hebt met je hond een sociaal contract: je zorgt voor elkaar, helpt elkaar, koestert elkaar. Dit sociale contract is mogelijk omdat mensen en bepaalde diersoorten zich schuldig voelen ten opzichte van elkaar.

Ze weten tot op zekere hoogte wanneer ze de ander onrecht doen. Erno Eskens laat zien hoe het schuldgevoel werkt en waarom dit een basis kan zijn voor een nieuwe intersoortelijke moraal en een nieuw dierenrecht.
Erno Eskens is auteur van onder meer ‘Democratie voor dieren’. Ook is hij programmadirecteur van de Internationale School voor Wijsbegeerte.

 

Katherine Gardiner

Tijdens de huidige bankencrisis zei een woordvoerder: ‘De heksenjacht moet stoppen, de tijd van brandstapels is voorbij’, alsof straffen tot een ander, vroeger tijdperk hoort. Bankiers vinden blijkbaar dat de publieke vraag naar rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid tot middeleeuwse wreedheden leidt.

Een luide stem vanuit het publiek vindt echter dat straf voor deze sector wel verdiend is. Welke straf past in onze neoliberale democratie? Moeten criminelen verwijderd worden uit de maatschappij en uit het zicht worden gestraft of heeft het publiek meer aan het in zicht bestraffen van misdaad?
Katherine Gardiner is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij zal enkele filosofische ideeën over straf en toezicht, schuld en boete toelichten.


Rein Gerritsen   Fabien van der Ham

Rein Gerritsen

Rein Gerritsen werd in 1984 veroordeeld voor een gewapende bankoverval in Leeuwarden. Opgesloten in de Blokhuispoort ondervond hij dat er van alles mis is met het Nederlandse gevangenissysteem. Celstraffen hebben volgens hem alles behalve het gewenste effect.

Wie in de gevangenis gezeten heeft, loopt een kans van 80 procent daar nog eens terug te komen. Nu hoopt Gerritsen als wetenschapsfilosoof het Nederlandse strafrechtsysteem te veranderen. In zijn boek '13 Ongelukken', dat afgelopen november verscheen, gaat hij een fictief gesprek aan met een groep gevangenisbewakers.
Rein Gerritsen is freelance publicist, onder andere voor Filosofie Magazine, vertaler en bestuurslid van de Nederlandse Stichting voor Wijsgerig Pragmatisme.

 

Fabien van der Ham

Alles om ons heen is echt. ‘Nee hoor, allemaal schijn, een schaduw van de werkelijkheid’, zei Plato. Dat is raar, we zien het toch! Of niet? ‘Filosofiejuf’ Fabien van der Ham gaat tijdens een workshop met kinderen van groep 7 en 8 op zoek naar het antwoord op de vraag ‘Wat is echt?’ door de meest uiteenlopende voorwerpen in te delen in de categorieën echt-niet echt.

Dan blijkt dat die vraag helemaal niet zo simpel te beantwoorden is als je zou denken!

Voor meer informatie: www.filosofiejuf.nl


dj koen haringa   bas haring

DJ Koen Haringa

Tijdens het middagprogramma warmt DJ Koen Haringa de foyer op met een bonte mix aan platen, deels speciaal uitgezocht bij het thema Schuld en Belofte - van ‘It’s not your fault’ tot aan ‘I promise’. Maar Haringa zou Haringa niet zijn zonder verrassende tegendraadse nummers, hij belooft muzikale parels uit 50 jaar internationale popgeschiedenis.

Wie deelgenomen heeft aan de workshop van Wietske Zoethout mag echter ook in deze muziek de stilte blijven zoeken en ontdekken. Vanaf 15 uur.

 

Bas Haring

De titel ‘volksfilosoof’ vindt hij zelf wel een mooie geuzennaam. Bas Haring probeert op een frisse en toegankelijke manier wetenschap en filosofie zo uit te leggen dat het begrijpbaar wordt voor jan en alleman. Of het nu gaat om een succesvol leven of de waarde van de natuur.

Haring heeft op alles wel een eigenzinnige kijk. Sinds begin dit jaar is hij bezig met een boek over economie. Dat is nog lang niet af… Bas Haring is bijzonder hoogleraar publiek begrip van wetenschap aan de Universiteit van Leiden.


Rudi Hodel   Frank en Maarten Meester

Rudy Hodel

Kunsthistoricus Rudy Hodell zal een lezing houden over de onderwerpen schuld, belofte, hebzucht en de kunstmarkt.
Rudy Hodel is medewerker van het Fries Museum.

 

Frank en Maarten Meester

Filosofen praten steeds meer over economie. Maar wat is de economische waarde van filosofie zelf nu ze de laatste twintig jaar in Nederland een steeds groter publiek heeft gekregen? Daarover twisten Frank en Maarten Meester, met elkaar en met u als publiek/melkkoe.

Moeten we blij zijn met deze grote aandacht voor de filosofie? Of wordt deze eerbiedige traditie daarmee tot plat vermaak? En wat kan deze filosofie betekenen voor de praktijk van ons dagelijks leven?
Frank en Maarten Meester schreven eerder samen ‘Meesters in de filosofie’ en ‘Meesters in religie’. Onlangs verscheen van de broers ‘Meesters in het hier en nu’ waarin zij de opkomst van de publieksfilosofie bespreken.


Jos de Moel   Ron Muijzer

Jos de Moel

Biedt de economische crisis het keerpunt naar welzijn voor iedereen? De economische crisis nadert het eerste lustrum van zijn bestaan en nog steeds ontbreekt het uitzicht op echte oplossingen voor de vele crises die eruit voortvloeien. We weten niet wat er echt aan de hand is.

Er klopt iets niet, maar wat nu precies, waarom en waar het heen moet, zijn heel grote vragen. Volgens Jos de Moel is het duidelijk dat er vooralsnog geen echte oplossingen te verwachten zijn uit het economisch systeem, bestaande uit wetenschap, politiek en bedrijfsleven. Een nieuwe, bredere visie op economie is nodig, in de harten van alle mensen. Tijdens zijn presentatie voert De Moel u naar de wortels van het falen van de huidige economie en laat hij zien welke belangrijke rol cultuur speelt om tot eerlijke en duurzame verbetering te komen. Jos de Moel heeft veertig jaar leiding gegeven aan omvangrijke en complexe managementprojecten in binnen- en buitenland. Hij heeft een eigen management- en adviesbureau.

 

Ron Muijzer

Woorden die we in het dagelijks leven gebruiken hebben vaak een lange geschiedenis. Ze zijn het product van cultuurcontact, maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe inzichten, en ook wij veranderen de betekenis van woorden door ze te gebruiken in denkprocessen en communicatie.

Woorden zijn ‘gestolde geschiedenis’. Door woorden te analyseren, over de geschiedenis ervan na te denken, en erover van gedachten te wisselen krijgen we vaak meer zicht op samenhangen in ons actuele leven. In een workshop gaat Ron Muijzer met de bezoekers tijdens een ‘taalfilosofische excursie’ bezig met achtergronden van begrippen als beloven, schuld, schaamte, boete, straf, geweten, wroeging en spijt, en de rol die deze begrippen spelen in ons eigen leven en in deze tijden van crisis.
Ron Muijzer is mens- en taalwetenschapper.


Noordegraaf   Multiple Noize

Liesbeth Noordegraaf-Eelens

Wie spreekt over waarde heeft een gesprek over moraal, over goed en kwaad, over hoe mensen zich tot elkaar dienen te verhouden. Ook, of misschien wel juist, als het gaat om financieel-economische waarde. Waarde is daarmee een kritisch begrip om dat het een stempel drukt op het waardeoordeel dat geveld wordt.

In de lezing van Liesbeth Noordegraaf-Eelens worden waardebegrippen als uitgangspunt genomen en kijkt zij hoe vanuit deze begrippen verder gedacht wordt over verhoudingen tussen mensen, over onderlinge afhankelijkheden, over het inrichten van de samenleving. Hierbij kan gedacht worden aan een meer Marxistisch en een meer Neo-liberaal waardebegrip. Om het waardebegrip op scherp te stellen, wordt bij elk waardebegrip ingegaan op het schuldvraagstuk. Niet omdat schuld en waarde spiegelbeelden van elkaar zijn. Wel omdat schuld de donkere of ongemakkelijke kant toont van relaties die binnen een bepaald discours over waarde tot stand komen.
Liesbeth Noordegraaf-Eelens is als econoom en filosoof verbonden aan de Erasmus School of Economics van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Van haar verschenen onder andere ‘Op naar de volgende crisis’ en ‘De overspelige bankier’.

 

Multiple Noise

Dit Friese improvisatietrio heeft zijn wortels in de workshops van Stichting Improvisatie Leeuwarden. De naam is gebaseerd op een gedicht van Ted van Lieshout. Multiple Noise is in staat om beeldend werk en omgevingen te verklanken. Niet als impressie of reactie, maar als communicatie op een bijzonder plan. 

Tijdens de Nacht van de Filosofie Fryslân biedt het trio beeld- en klankervaringen in gesloten ruimtes en als pop-up act in de foyer.
Sina Keuning woont in Leeuwarden en leidt daar het inloopkoor. Daarvoor zong zij jarenlang in Groningen in allerlei formaties en nam de CD Grien op met haar eigen kwintet. Henk Jansen is eveneens afkomstig uit de Groninger muziekwereld, waar hij klarinet en basklarinet speelde in zowel klassieke, improvisatie- als moderne ensembles. Albert Smit komt oorspronkelijk uit Delft, speelde gitaar en nu cello. Recent maakte hij de theatermuziek bij het Iepenloftspul in Snakkerbuorren.
Multiple Noise treedt tijdens de Nacht van de Filosofie Fryslân meerdere keren op – gepland, zoals te vinden in het programmaschema, en wellicht ook spontaan. Ter afsluiting van de avond geeft Multiple Noise een ‘late concert’ in de kantine (1e verdieping). Voor deze life performance met mixed media is er samengewerkt met de Australische kunstenaar Michael Buckley wiens beeldmateriaal van kunstenaarsgroep Arf Arf is gecombineerd met visuals van Albert Smit. De hele film ‘Thread of voice’ van Arf Arf is de hele avond te zien in het bioscoopje in de studiezaal.


Miriam van Reijen   DJ Salmo

Miriam van Reijen

Waarom hebben mensen eigenlijk schuldgevoel en willen ze dit zelfs in veel gevallen niet kwijt, terwijl het toch aan je kan vreten en je kan kwellen. Ofwel: wat is de positieve functie van schuldgevoel? Schuldgevoel komt altijd achteraf, nadat men iets heeft gedaan of juist gelaten en zich daar ook van bewust is geworden.

Het gevoel van schuld is daarmee zinloos, want je maakt er niets mee (on)gedaan. Volgens Miriam van Reijen draait de latente functie van schuldgevoel om de idee van belangrijk zijn. Het is immers misschien nog erger te moeten erkennen dat je niet zo belangrijk bent als je denkt en ook niet zoveel kan doen om dingen te veranderen. Van Reijen zal aan de hand van concrete voorbeelden vanuit het publiek op een socratische manier laten zien dat de ondoordachte aanname waarop schuldgevoel is gebaseerd nooit klopt.
Miriam van Reijen doceerde jarenlang aan verschillende universiteiten en hogescholen. Zij schreef onder meer‘Filosofie en hulpverlening’ en ‘Filosoferen over emoties.

 

DJ Salmo

Bij de Nacht van de Filosofie Fryslan 2012 zorgde DJ Salmo op subtiele doch meeslepende wijze voor de muzikale omlijsting van de pauzes. Omdat dat bij publiek en organisatoren erg in de smaak viel, en omdat deze Djane zelf dol op filosofie is en tussen haar eigen optredens voor volop meegeniet van ons programma, hebben we haar dit jaar gewoon weer uitgenodigd. Vanaf 19 uur in de foyer - genieten maar!


Coen Simon   Jeroen Stek en Jan Veenstra

Coen Simon

Waarom hebben we behoefte aan dingen die we niet nodig hebben? Filosoof en winnaar van de Socratesbeker Coen Simon zal de gangen van onze verlangens, schulden en verspillingen nagaan. Op zoek naar de oorsprong van de economie stuit hij op een schuld die nooit kan worden afgelost: het menselijk tekort.

We doen alles om maar van ons schuldgevoel af te komen, zelfs verspillen.
Coen Simon is schrijver van ‘Schuldgevoel’, het essay van de Maand van de Filosofie 2013. Van hem verschenen eerder onder meer ‘Kijk de mens’, ‘Waarom we onszelf zoeken maar niet vinden’ en het literaire ‘Zo begint iedere ziener’.

 

Jeroen Stek en Jan Veenstra

In een aantal live-sessies rond het thema ‘Schuld en Belofte’ demonstreren de provocatieve topcoaches Jeroen Stek en Jan Veenstra hoe provocatieve coaching werkt, hoe zij het toepassen in coachingsgesprekken en hoe ze zo doeltreffend en snel de problemen en vraagstukken oplossen die mensen inbrengen.

Of beter gezegd: hoe je weer leert zelf verantwoordelijkheid te nemen voor het oplossen van je eigen problemen. En dat je beseft dat je daartoe in staat bent!
Jeroen Stek is provocatief therapeut bij Maarsingh & van Steijn. Jan Veenstra is provocatief coach en docent op de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.

Kijk voor meer informatie op www.provocatiefcoachen.nl.


Joel_Vos   Wietske Zoethout

Joël Vos

Wij zijn verslaafd aan de thema’s ‘schuld’ en ‘boete’. Lees de krant er maar op na. Graaiende bankiers worden beschuldigd van het veroorzaken van de financiële crisis, en Grieken moeten volgens brievenschrijvers boete doen voor hun luie arbeidscultuur. In zijn psychologiepraktijk ziet Joël Vos ook veel cliënten die op individueel niveau worstelen met deze thema’s.

  Ze proberen bijvoorbeeld te voldoen aan het motto ‘Live life to the max’, maar in de praktijk lukt het hen niet om hun leven maximaal voluit te leiden. De populaire trend van de levenskunst lijkt soms te suggereren dat we het leven in de hand kunnen hebben door de juiste oefeningen te doen en de juiste moraal te ontwikkelen. Maar het leven kunnen we in de praktijk vaak niet in de hand hebben, met schuldgevoelens als gevolg. Waar komt deze verslaving aan het beschuldigen van elkaar en onszelf vandaan? Om een antwoord te geven op deze vraag duikt Vos in zijn lezing onze geschiedenis in. In verschillende concrete voorbeelden zal blijken dat we deze thema’s al lang met ons meezeulen, en dat ze ons misschien zelfs evolutionair ingebakken zitten.

Workshop ‘schuld bekennen’
Schuld en boete zijn overal in ons leven aanwezig. We zijn ons er alleen vaak niet van bewust. Daarom gaat Joël Vos in een extra workshop samen met het publiek op zoek naar die plekken in ons leven.

Dr. Joël Vos is psycholoog en filosoof, en werkt als wetenschappelijk onderzoeker aan universiteiten in Leiden en Londen. Hij geeft ook trainingen in zijn psychologiepraktijk.

 

Wietske Zoethout

'Waarom moet er altijd om stilte gevraagd worden, terwijl deze altijd aanwezig is?’ Tijdens de Nacht van deFilosofie gaat Wietske Zoethout met kinderen uit groep 7 en 8 de stilte ontdekken. Luisteren naar de geluiden in de ruimte, de geluiden die overal in verstopt zitten, de geluiden die je zelf kunt maken met alles wat in je omgeving is en ze weer terug brengen naar de stilte.

De ontdekkingstocht mondt uit in een muziekstuk dat vanuit stilte via chaos weer terug komt in de stilte.
Wietske Zoethout is student bij de School voor Praktische Filosofie en Spiritualiteit, zij is musicus en heeft een eigen bedrijf dat gespecialiseerd is in alles wat met kunst en educatie te maken heeft. www.zoethoutenzo.nl