Sprekers Nacht van de Filosofie Fryslân 2014

sprekers avondprogramma
19.00 - 00.00 uur

Ferit Arav                    Yvonne Droge Wendel

Ferit Arav

Westerse Wetenschap – Oosterse Wijsheid
Bij het onderzoek naar het mysterie van het universum, gaat de westerse wetenschap uit van een onafhankelijk bestaan van de mens als onderzoeker en de wereld als het onderzochte ten opzichte van elkaar. Sommige ontdekkingen in onze tijd, bijvoorbeeld op het gebied van Quantum Mechanica en Relativiteitstheorie, hebben echter aangetoond dat deze onafhankelijkheid van subject en object bij nader onderzoek onhoudbaar blijkt.

Naarmate kennis uit het Oosten, zoals verwoord in de Vedische geschriften, meer bekendheid krijgt, blijken er opmerkelijke overeenkomsten te bestaan tussen deze en wat de moderne wetenschap ons aantoont. Deze zullen met voorbeelden worden toegelicht. Maar de leer van Vedanta, die door velen als het hoogste op het gebied van spiritualiteit wordt beschouwd, gaat verder daar waar geen plaats is voor de dualiteit van het bestaan van mens en wereld apart van elkaar. In tegenstelling tot de gebruikelijke zienswijze gaat Vedanta hierbij uit van het bestaan van één ondeelbaar bewustzijn en stelt dat elk onderscheid daarin, als mens en wereld apart, op misleiding berust. De mens blijkt veel meer te zijn dan een beperkt en eindig individu.
Tijdens zijn beroepsleven was Ferit Arav werkzaam op gebied van toegepaste technische natuurkunde. Hij is verbonden aan de School voor Praktische Filosofie en Spiritualiteit.

 

Yvonne Dröge Wendel

Momenten in een Dingktank - Moments in a Thingktank
Verdwijnt de mens onder invloed van slimme technologieën of is de mens 'zo veel meer'onder invloed van nieuwe technologieën? Kunstenares Yvonne Dröge Wendel creëert een omgeving waar beelden en ideeën gevormd worden die betrekking hebben op de relatie mens en object. Met medewerking van dr. Maartje Hoogsteyns en dr. Steven Dorrestijn.

Tijdens de Nacht ensceneert Yvonne Dröge Wendel een interactieve setting waar wetenschappers, objecten, filmbeelden en bezoekers met elkaar in gesprek gaan terwijl actoren op het podium zoeken naar verbindingen tussen de benadering van de dingen in de kunst en in de wetenschappelijke theorievorming. Dit samenspel resulteert in de formulering van relevante vragen die over de toekomst van de dingen en onszelf gaat.

Steven Dorrestijn is hoofddocent/onderzoeker ethiek en technologie aan hogeschool Saxion. Hij promoveerde in 2012 met het proefschrift The design of our own lives. Zijn onderzoek gaat over de effecten van techniek op mensen en hoe we daar verstandig mee om kunnen gaan bij het ontwerpen en gebruiken.

Maartje Hoogsteyns werkt als universitair docent medische ethiek aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Ze doet onder meer onderzoek naar de relatie tussen mensen en medische hulpmiddelen binnen het veld van Disability Studies en Science and Technology Studies.

Audio-visuals: Alexandros Zakkas en Jasmin Peco.

Erno Eskens   Ger Groot

Erno Eskens

De mens, een tekening op het strand bij opkomende vloed
Zullen mens en techniek versmelten? Ja, stelt filosoof Erno Eskens. De mensheid zal opgaan in een nieuwe technologische levensvorm. We worden animachines; levende wezens die continue gekoppeld zijn aan het net en die zijn voorzien van enhanced zintuigen. De versmelting van mens en machine zal geleidelijk gaan. Niemand zal haar als zodanig wensen, maar geen van ons - een paar technofoben uitgezonderd - zal de verandering tegengaan.

Erno Eskens is programmadirecteur van de Internationale School voor Wijsbegeerte.

 

Ger Groot

Plato in tijden van Photoshop
Plato wist niets van Photoshop. Nietzche kwam maar net op tijd om te kunnen experimenteren met het eerste model typemachine. Een wereld zonder die dingen is voor ons ondenkbaar geworden. Toch begrijpen wij wat Nietzche en Plato schreven nog heel goed. De filosofische problemen zijn er alleen aan de oppervlakte anders uit komen te zien.



Aan de hand van nieuwe technologieën laten ze zich goed verhelderen. Hoe maakte Plato bij zijn ideeënleer gebruik van een soort Photoshop avant-la-lettre? En hoe deed Nietzche hetzelfde, met precies het omgekeerde filosofische effect?

Hans Harber   Rob Heiligers

Hans Harbers

Mensen en dingen - voorbij humanisme én naturalisme
Het humanistische credo dat de mens de maat van alle dingen is, deugt niet voor een analyse van onze technisch-wetenschappelijke cultuur. Het miskent de rol die niet-menselijke actoren (van alledaagse dingen en technische apparaten tot planten en dieren) spelen in de ontwikkeling van kennis, van sociale verhoudingen, van morele waarden en ethische normen. Wie onze wereld (de wetenschap, de maatschappij, de politiek, de moraal) wil begrijpen, moet de nonhumans serieus nemen - dwars tegen het humanisme in.

Maar ook het spiegelbeeldige naturalisme deugt niet – als zouden de dingen ons de maat nemen. Wij mensen zijn niet reduceerbaar tot natuurlijke processen – (natuur)wetenschappelijk te bestuderen en technisch te beheersen. Kortom, voorbij humanisme én naturalisme. Dat wil zeggen: voorbij traditionele tegenstellingen zoals subject versus object, geest versus lichaam, cultuur versus natuur, of mens versus machine.

Hans Harbers (1954), socioloog van huis uit, is verbonden aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit Groningen, en tevens freelance moderator, dagvoorzitter en publicist. www.hansharbers.nl

        

Rob Heiligers

Vuurvolverhaal
Vraagt een vader aan zijn kind: 'Ga je mee het bos in?' 'Geen zin', zegt het kind. 'Want daar zijn geen stopcontacten'. Zijn we met z'n allen iets kwijtgeraakt? Zit onze stekker nog wel in de natuur? Zou het kunnen dat hoe meer hi-tech we dagelijks gebruiken, des te meer natuurbeleving nodig is voor een natuurlijk evenwicht in ons leven? Zelf zijn we puur natuur, een deel van alle natuurverschijnselen om ons heen. Hoe dat allemaal in elkaar grijpt lijkt een groot mysterie. Reflecteert onze innerlijke natuur de wereld buiten ons? Bestaat binnen en buiten eigenlijk wel? 

Met Vuurvolverhaal is een plek gecreëerd waar we weer ouderwets rond het vuur kunnen zitten. Filosoferen, luisteren, samenzijn, 'onze ware natuur laten spreken...'? De stekker er in!

Rob Heiligers is professioneel theatermaker en beeldend kunstenaar. Met zijn voorstellingen, beelden en installaties beoogt hij een verbinding te creëren tussen natuur en cultuur, ter lering en vermaak. Hiernaast geeft hij workshops en lezingen binnen organisaties, overheid en bedrijfsleven t.b.v. het activeren van ieders natuurlijke vermogen tot verbondenheid en 'in verbinding zijn'. www.robheiligers.nl

 

fred-keijzer-12   de-vreemde-lus

Fred Keijzer

We are Borg - We zijn cyborgs, of we willen of niet
"De mens is van nature kunstmatig." Deze oude slagzin van Helmuth Plessner wordt door moderne filosofen als Andy Clark nog wat meer aangezet met de stelling dat wij allen natural born cyborgs zijn: natuurlijke versmeltingen van biologie, machines en cultuurafhankelijke kennis. Mensen zijn geen zuivere biologische wezens maar een amalgaam van een biologisch lichaam, artefacten en cultureel bepaalde ideeën en gedragingen.

Dat was al zo in de tijd van de oude Egyptenaren en daar is met alle nieuwe technologie niet echt iets aan veranderd.Het maakt nu eenmaal weinig uit of we nu cyborgs zijn omdat we niet kunnen leven zonder hamer, zonder smartphone of zonder wat voor toekomsttechniek dan ook. Volgens Clark is deze versmelting een goede en normale zaak: Er is geen intrinsieke reden om een diepere versmelting van biologie en machines onwenselijk te vinden, die versmelting is juist wat ons als mens definieert. Een mooi gedachtenexperiment om Clarks idee verder te onderzoeken wordt geleverd door de 'Borg', een ras van cyborgs in de sciencefictionserie Star Trek die juist als zeer afschrikwekkend worden geportretteerd. Dit is onterecht. Samen met deze Borg zal ik concluderen dat weerstand zinloos is en dat onze assimilatie in deze Borg al lang heeft plaatsgevonden: "We are Borg."

 

André Klukhuhn 

André Klukhuhn (Amsterdam, 17 augustus 1940) is fysisch chemicus, filosoof en auteur. Na zijn promotie op een infrarood-spectrofotometrisch onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam vertrok hij in 1973 naar Studium Generale van de Universiteit Utrecht, eerst als medewerker, later als directeur. In 1993 probeerde hij, samen met Piet Vroon, tevergeefs zijn doctorstitel in te leveren als protest tegen de vercommercialisering van de wetenschap.

In april 2013 verscheen zijn laatste boek De algehele geschiedenis van het denken, of het verbond tussen filosofie, wetenschap, kunst en godsdienst, een 'filosofisch essay' van ruim 1200 pagina's waarin aan de hand van de westerse ideeëngeschiedenis wordt betoogd dat de menselijke geest over zowel een subjectieve (artistieke) als een objectieve (wetenschappelijke) 'kenwijze' beschikt. In februari 2014 verscheen zijn romandebuut De trip naar het morgenland. 

In zijn lezing put André Klukhuhn uit zijn levenswerk De algehele geschiedenis van het denken. Daarbij komt de  door de wetenschap steeds verder teruggedrongen rol van de mens uitgebreid aan de orde, en ook hoe hij tegenwoordig weer uit zijn as aan het herrijzen is met middelen die uniek menselijk en dus niet met techniek of kunstmatige intelligentie te realiseren zijn.

Petran Kockelkoren   Elmar Kuiper

Petran Kockelkoren

De Haat/Liefde verhouding van kunst en techniek
Hoe en wat we zien, horen, proeven, ruiken is niet in alle tijden en alle plaatsen hetzelfde. Onze zintuigen worden beïnvloed door technieken waarmee we waarnemen, van de blindenstok tot de MRI-scan en de Hubble-telescoop. Ingenieurs ontwerpen technieken binnen een heel precies afgemeten brandbreedte. Kunstenaars proberen het geboden spectrum van waarneming weer op te rekken.

Aan de ene kant laten zij zien hoe onze zintuigen door techniek geconditioneerd zijn geraakt. Aan de andere kant dragen ze juist bij aan nieuwe vormen van culturele conditionering omdat voor nieuwe media ook weer nieuwe beeldtaal ontwikkelen. Kunstenaars spelen dus weliswaar een kritische rol in de culturele toeëigening van waarnemingsinstrumenten, maar die rol is ambivalent. We zullen het historisch haasje-over van kunst en techniek aan de hand van beelden verkennen.

Peter Kockelkoren is filosoof en emeritus hoogleraar Kunst en Technologie van de Universiteit Twente (2001-2011). In dezelfde periode was hij als lector Kunst en Technologie verbonden aan ArtEZ - Kunstacademie AKI in Enschede. Hij is o.a. auteur van Techniek: Kunst, Kermis en Theater en van Mediated Vision.

 

Elmar Kuiper

Elmar Kuiper (1969) zijn bijdrage is een intieme, poëtische verkenning van de mens; wat de mens is, wat de mens kan zijn. Als een nieuwsgierig kind kijkt Kuiper om zich heen, schouwt hij de wolken en tilt hij een steen op om te zien wat er onder leeft. De mens wordt gedurende de eerste tien levensjaren emotioneel geprogrammeerd. In de huidige 'ontwonderde' maatschappij, leert de mens af om zich te verwonderen over de realiteit.

Op school wordt het kind een opgeschroefde materialistische filosofie bijgebracht. Het kind krijgt zo een 'vals', illusionair beeld van de werkelijkheid. Taal is gereedschap. Om de wereld te duiden. Maar taal kan niets duiden. Psychologisch en spiritueel lijden vloeien voort uit het feit dat de mens zich als 'iemand in de wereld' beschouwd. Hij meent de bezitter van een 'ík' te zijn. Kuiper wil eigenlijk af van het predicaat mens. De mens is onbegrensd. Hij is een spiritueel wezen en één geheel met zijn energieveld.

logo Grendel Games   Ton Siedsma

Tim Laning

Tim Laning is mede-oprichter van Grendel Games, een bedrijf dat gespecialiseerd is in entertainment games en succesvol is met het ontwikkelen van serious games. Voor het UMCG en De Friesland Zorgverzekeraar maakten zij het spel Underground waarmee zij onlangs, tijdens de Dutch Game Awards, twee Uilen in de wacht sleepten.

De Underground is bedoelt om chirurgen in opleiding te trainen in de bewegingen die ze moeten maken tijdens buikoperaties. En met succes, want inmiddels hebben al meerdere ziekenhuizen hun belangstelling voor de Underground getoond. 

 

Ton Siedsma 

Ton Siedsma (Bits of Freedom) houdt zich bezig met digitale burgerrechten, technologie en (strafvorderlijke) opsporingsmethoden. De integriteit van de overheid moet boven elke twijfel verheven zijn. Dat is niet altijd eenvoudig. Waarborgen tegen misbruik zijn er dan ook niet voor niets.

Bits for Freedom zet zich in voor een betere controle op overheidshandelen en tegen inbreuken op onze digitale grondrechten. Daarnaast wordt het steeds moeilijker om je daadwerkelijk anoniem op internet te begeven. Toch is dat erg belangrijk. Niet omdat je iets te verbergen hebt, maar gewoon omdat je geen zin hebt om alles wat je doet met anderen te delen. We moeten toch zelf de mogelijkheid hebben om te beslissen met wie we welke informatie willen delen?  

 

Paul Smit   Jongeren svpf

Paul Smit

Paul Smit laat je lachen, zet je aan het denken en confronteert je met ideeën die je wereld op z'n kop kunnen zetten. Hij verspreidt met veel enthousiasme de leer van non-dualiteit, ook wel advaita genoemd, een eeuwenoude Indiase stroming die beroemde aanhangers kent als Albert Einstein en Eckhart Tolle.

Nondualiteit draait om één inzicht: het leven bestuurt jou in plaats van andersom - zoals we geneigd zijn te denken. Paul Smit: 'Als je dat inziet, ervaar je het leven als veel lichter. Non-dualiteit is dus eigenlijk verlichting voor luie mensen, omdat je er helemaal niets voor hoeft te doen.'

Filosoof en cabaretier Paul Smit is een van de meest gevraagde sprekers voor het bedrijfsleven. Hij schreef onder anderen de boeken 'Praten over bewustzijn', 'Nondualiteit voor managers', 'Verlichting voor luie mensen' en maakte de film 'Alles over niets'.

 

SVPF Jongeren

De jonge filosofen uit de jongerengroep van de School voor Praktische Filosofie en Spiritualiteit nodigen jullie uit voor een bezoek aan het Filosofisch Café. Want zeg nou zelf... wat is de Nacht van de Filosofie zonder een Filosofisch Café? Hier is er ruimte voor een open, onderzoekend gesprek in goed gezelschap. Startpunt is het thema 'Mens en Techniek'.

In het café lijkt het druk en er wordt gelachen. Onverwachte gasten komen zomaar binnenvallen, stellingen worden gedeponeerd en er worden rake vragen gesteld. De vorm waarin is verrassend te noemen en passend bij de nieuwe tijd. Hoe u het café verlaat blijft een vraag, misschien wel geheel ontnuchterend...

Hilde Tjeerdema en Oeds Westerhof   Peter Paul Verbeek

Hilde Tjeerdema en Oeds Westerhof

De EU is sinds haar oprichting vooral een Gesellschaft geweest, maar geen Gemeinschaft. Het streven naar een Europese identiteit en gemeenschap ligt ten grondslag aan het project Culturele Hoofdstad. Sinds 1985, het begin van dit project, is de mens en zijn omgeving nogal veranderd. We verhouden ons op een andere manier tot onszelf en tot elkaar.

In deze bijdrage staan twee vragen centraal. Ten eerste of het streven naar meer Europese Gemeinschaft anno 2018 nog wel zinvol is. CH2018 gaat het in ieder geval proberen. 'Our gift to Europe' is het in stelling brengen van de Fryske mienskip voor het oplossen van sociale en economische problemen. De tweede vraag die centraal staat is hoe deze aanpak zich verhoudt tot democratische uitgangspunten van de moderne Gesellschaft-samenleving, zoals burgerschap, individuele vrijheid en verantwoordelijkheid. 

Foto Oeds Westerhof van Afke Manshanden

 

DE LEZING MET PETER PAUL VERBEEK IS VERVALLEN!

Peter Paul Verbeek

Peter Paul Verbeek is hoogleraar Filosofie van Mens en Techniek aan de Universiteit van Twente, lid van De Jonge Akademie en president van de Society for Philosophy and Technology. Hij is ook columnist en verschijnt regelmatig in de landelijke media.


Eerder publiceerde hij de invloedrijke boeken De daadkracht der dingen en De grens van de mens. Waar hij zich in die boeken nog beperkte tot een antropologische benadering van mens en techniek, daar betreedt hij in De vleugels van Icarus het domein van de ethiek.