Alle sprekers en artiesten van A - Z

 

ACTAvv   Albert Bouwman 

Acta Theater én Muziek

Appels & Peren
Theaterworkshop voor 8-13 jaar | 15.30 en 16.30 uur

Natuurlijk is iedereen verschillend: dat kun je toch wel zien!! Niet één neus is hetzelfde, elke kin, haardos, huidskleur, karakter en lengte is anders. Appels en peren kun je toch ook niet vergelijken! Door grappige spelopdrachten komen we erachter hoeveel overeenkomsten er zijn tussen mensen die misschien heel verschillend lijken.

Want iedereen moet eten en iedereen moet naar de wc. En de bankdirecteur en de kapper twijfelen allebei bij het maken van een moeilijke beslissing!


 

Albert Bouwman

Zijn wij verantwoordelijk voor de verschillen en ongelijkheden in deze wereld? Is het onze morele plicht om wereldarmoede te bestrijden? Filosoof Peter Singer vindt van wel. Wij moeten alles in het gareel stellen om verschil in rijkdom te minimaliseren. Doen wij dit niet, dan ontlopen wij onze verantwoordelijkheid. 

In zijn lezing zal Albert Bouwman deze visie ter discussie stellen en verdedigen dat het niet onze plicht is om armoede te bestrijden.

Verantwoordelijkheid zo definiëren dat je die ontloopt als je niets doet aan armoedebestrijding, is een misvatting van het begrip, aldus filosofiedocent Albert Bouwman. Tijdens de Nacht daagt hij je uit om met of tegen hem een standpunt in te nemen.

 

Jan Bransen   Victor Broers web

Jan Bransen

Lager- of hogeropgeleid? Zoek de verschillen

Ons land wordt, volgens het SCP en de WRR, bedreigd door een tweedeling tussen lager- en hogeropgeleiden. Maar wat voor een onderscheid is dat? Is dat een natuurlijk gegeven of een maatschappelijk product? En wat voor verschillen gaan er achter deze tweedeling schuil? Misschien moeten we wel concluderen dat "hogeropgeleid” in feite niet meer betekent dan ‘zo lang mogelijk zo ongespecialiseerd mogelijk’. En misschien betekent dit vooral dat ons onderwijs vooral braafheid beloont. Ten koste van oorspronkelijkheid, inspiratie en focus. Als dat zo is, dan kun je maar beter laagopgeleid zijn.

 

 

 

Victor Broers

De morele context van economische ongelijkheid

Thomas Piketty's Kapitaal in de 21e eeuw heeft internationaal, maar ook in Nederland veel stof doen opwaaien. Piketty’s bevindingen en ideeën beïnvloeden het publieke debat over vermogensongelijkheid in hoge mate. Victor Broers, auteur van Thomas Piketty's Kapitaal, neemt u op toegankelijke wijze mee in het verhaal van Piketty en zal dit toepassen op de Nederlandse situatie. Komt de door Piketty geconstateerde ongelijkheid ook in Nederland voor?

Naast een beschouwing van Piketty's bevindingen en die van zijn vele criticasters, voorziet Victor het debat van een morele context en gaat hij in op de vraag in hoeverre economische ongelijkheid gerechtvaardigd kan worden.

Victor Broers is ondernemer en politiek-financieel analist. Hij studeerde rechten aan de Universiteit van Amsterdam en verdiepte zich verder in de economie aan de London School of Economics.

Naast zijn werk schrijft Broers boeken over actuele maatschappelijke onderwerpen. Zijn doel is om complexe materie inzichtelijk te maken voor een breed publiek en zo een bijdrage te leveren aan het publieke debat. Een voorbeeld hiervan is zijn bestseller Thomas Piketty’s Kapitaal (Uitgeverij Prometheus, 2014). Hierin gaat hij in op wat de Franse econoom Thomas Piketty in zijn boek Capital in the Twenty-First Century zegt en plaatst hij de discussie over de verdeling van welvaart en de toenemende ongelijkheid in breder perspectief.

www.victorbroers.com

paul-cliteur                       Afshin Ellian 2

Paul Cliteur

Verschil en ongelijkheid: gedachten over een wereldmoraal

Toen de Verenigde Naties in 1948 de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aannam als een lijst met waarden die door de gehele wereldgemeenschap zou kunnen worden gedeeld, leek zicht te komen op een soort “wereldmoraal”. Mensen mogen dan in allerlei opzichten van elkaar verschillen, maar in één ding niet: de hele wereld onderschrijft één en dezelfde set van basiswaarden. Sindsdien is er veel gebeurd dat dit ideaal onbereikbaar lijkt te maken.

Op 7 januari 2015 werd in Parijs de gehele redactie van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo uitgemoord en extremistische groeperingen als IS proberen een staat te vestigen die gebaseerd is op beginselen die diametraal ingaan tegen de waarden waarover in 1948 consensus leek te bestaan.

Hoe is het gesteld met het ideaal van een universele moraal? En hebben we dat wel nodig? Wat zijn de obstakels op de weg naar een verwerkelijking van dat ideaal? Paul Cliteur, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de universiteit van Leiden en schrijver van The Secular Outlook (2010), Het monotheïstisch dilemma (2010) en Dirk Verhofstadt in gesprek met Paul Cliteur (2012) zal deze vragen behandelen tijdens zijn lezing op de Nacht van de Filosofie.

 

 

Afshin Ellian

Waarheid en Verzoening

De Waarheids- en Verzoeningscommissies werden als een alternatief tribunaal ingesteld in een aantal landen gedurende een politieke transitie van een despotisch regiem naar een democratische rechtsorde. Afshin Ellian promoveerde in 2003 op het thema van waarheid- en verzoening naar aanleiding van de instelling van de gelijknamige commissie in Zuid-Afrika. Het belang van vergeving en verzoening gedurende een politieke overgang kan conflicteren met het idee van gerechtigheid dat bij slachtoffers leeft.

Wat is de macht tot vergeving en wat wordt precies vergeven? Dit zijn belangrijke vragen die tijdens de lezing van Ellian aan de orde komen. Daarnaast zal hij aandacht besteden aan de ontstaansgeschiedenis van de waarheids- en verzoeningscommissies en deze thema’s vanuit een rechtsfilosofisch perspectief analyseren. Ook nu zijn er nog steeds landen die vroeg of laat in een politieke transitie terecht kunnen komen; de vraag naar een model voor afrekening met het verleden zou dan voorop gesteld moeten worden. Daarbij is de vraag of de vervolging van tirannieke leiders door internationale instanties zoals ICC (Internationaal permanent Strafhof in Den Haag) enige bijdrage zou leveren aan vrede en stabiliteit. De burgeroorlog in Libië bewijst het omgekeerde. Ook hier zal Ellian aandacht aan besteden. 

Liesbeth Eshuis                       Erno Eskens

Liesbeth Eshuis

Echt geen verschil! Of juist wel?
Workshop voor kinderen van 8-13 jaar | 15.40-16.25 uur

Verschillen jongens en meisjes van elkaar of zijn ze eigenlijk hetzelfde? Kijk voor informatie onder het jeugdprogramma.

Haal alles uit de Filosofiekast!
Workshop voor ouders, leerkrachten, medewerkers BSO
Tijd: 16.45-17.30 uur

Hoe maak je filosoferen zichtbaar, concreet en toegankelijk in de klas? Hoe kun je de drempel tot filosoferen laaghouden voor leerkrachten en kinderen? In deze workshop maakt u als ouder of leerkracht kennis met de Filosofiekast en gaat u filosoferen aan de hand van verschillende werkvormen.

Liesbeth Eshuis werkt al ruim 10 jaar in de culturele sector. Ze volgde van 2011-2012 de beroepsopleiding Filosoferen met Kinderen en Jongeren bij de ISVW. Sindsdien filosofeert ze wekelijks met verschillende groepen kinderen en jongeren. In het Stedelijk Museum Schiedam filosofeert ze over kunst. Daarnaast traint en coacht ze leerkrachten in het basisonderwijs bij het filosoferen met kinderen. Liesbeth Eshuis bedacht de Filosofiekast en won hiermee de Berrie Heesenprijs 2014.

https://www.facebook.com/defilosofiekast

 

 

Erno Eskens

Ongelijke wezens met gelijke rechten?

Als mannen en vrouwen gelijke rechten hebben, moet dat dan ook gelden voor dieren, planten en stenen? Maar dieren, planten en stenen zijn toch niet gelijk aan mensen? Kortom, wat betekent 'gelijke rechten' eigenlijk? En wat doen we eigenlijk met de verschillen tussen mensen onderling? Als ze ongelijk zijn, verdienen ze dan wel gelijke rechten? Erno Eskens schept helderheid in deze spraakverwarring.

Erno Eskens is programmadirecteur van de Internationale School voor Wijsbegeerte en uitgever bij ISVW uitgevers. Hij publiceerde onder meer Democratie voor dieren en de Filosofische reisgids voor Nederland en Vlaanderen. Hij werkte eerder als (hoofd)redacteur bij Filosofie Magazine.

 

correspondent avatar jesse frederik 01   Paul Frissen 2.1

Jesse Frederik

Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers

Hoe kan het dat de mensen waar we overduidelijk niet zonder kunnen - vuilnismannen, politieagenten en verplegers - zo slecht verdienen, terwijl de onbelangrijke, overbodige of zelfs schadelijke bankiers, lobbyisten en consultants veel beter boeren? Samen met Rutger Bregman schreef Jesse Frederik dit jaar het essay van de Maand van de Filosofie, getiteld Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers.

Het is deze vraag waarmee Rutger Bregman en Jesse Frederik de patstelling in het debat over ongelijkheid doorbreken. Met behulp van oude denkers, van Aristoteles tot Marx, laten ze zien dat er niets vanzelfsprekend is aan de verdeling van inkomen en vermogen. In de overtuiging dat economen te weinig weten van filosofie, en filosofen te weinig van economie, tillen ze de discussie naar een hoger plan. Het is tijd om een oude vraag opnieuw te stellen: welke rijkdom is echt verdiend? Tijdens de Nacht van de Filosofie zal Jesse nader ingaan op deze vraag.

Jesse Frederik (1989) is werkzaam voor het journalistieke platform De Correspondent. Hij is economisch journalist en columnist; in 2013 won hij de Tegel voor achtergrond-journalistiek.

 

 

Paul Frissen

Het discours van de gelijkheid lijkt weer helemaal terug. In de gedaante van economische theorieën gaat het om politieke opvattingen en vooronderstellingen over verschil en ongelijkheid. Tegelijkertijd zien we de wereld vooral verschil maken en ook verschil willen maken. De uitkomsten daarvan hebben als vanzelf ook tragische kanten. Pech, leed, risico: de onvolmaaktheid van de wereld is onontkoombaar. Gevaarlijk wordt het als de politiek geleid wordt door de overtuiging dat tragiek te voorkomen is.

Dat zien we nu: het populisme daagt de bestaande politieke orde uit en die reageert met de modernistische oplossing van radicale maakbaarheid. De fundamentele gebrokenheid van de wereld is mede een gevolg van verschil en ongelijkheid. Politieke verzoening met tragiek is daarom noodzakelijk.

Paul Frissen is decaan en bestuursvoorzitter van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur in Den Haag, hoogleraar Bestuurskunde aan Tilburg University en lid van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Hij publiceerde onder meer De staat van verschil, Gevaar verplicht en De fatale staat. Zijn belangrijkste publicaties zijn: De Virtuele staat. Politiek, bestuur, technologie: een postmodern verhaal, De Lege Staat en De Staat. Een Drieluik.

Harvest   hashtag genieten

Harvest

Film van Chaja Hertog en Nir Nadler

Harvest draait om een vreemd verschijnsel in een olijfboomgaard: een van de bomen veroorzaakt opstand. Terwijl het spontane protest groeit, dendert een mobiele eenheid door het landschap in een poging de rebellie te onderdrukken. Hertog & Nadler lieten zich inspireren door de oude werkwijze van de olijfoogst, waarin agressie en bewerking van het land samenvallen.

Deze film is tot stand gekomen in samenwerking met danseres Aitana Cordero Vico, waarmee thema’s als onderdrukking, ordehandhaving en opstand samenkomen in een esthetische choreografie. Chaja Hertog (Amsterdam, 1978) en Nir Nadler (Haifa, 1977) vormen een Nederlands Israelisch kunstenaarsduo dat werkzaam is in Amsterdam. Ze hebben al heel wat awards gewonnen. Zo was hun film Harvest op elf internationale filmfestivals te zien en op enkele daarvan bekroond.

 

 

Hashtag Genieten

Jong, ambitieus en blut

In de documentaire Hashtag Genieten worden denkbeelden van de mensen van nu en de mensen van morgen getoond. Binnen de kaders #jong #ambitieus en #blut hebben Aletta Top en Johanneke Dijkstra van het collectief BLAUHAUS reeds 50 videoblogs ontvangen, een populair medium om informatie uit te wisselen. Deze videoblogs zijn onderdeel van het onderzoek naar de tijdsgeest van nu, en geven input voor het tweede en derde deel van de documentaire.

In de videoblogs worden vragen beantwoord als: "Hoe meet ik mijn geluk?", "Ambitie of geld?", "Wat is werk?", "Ben ik een product van de media?", "Wat is bestaansrecht?", "Uitkering of burn-out?"

Wil je weten hoe de mensen nu en de mensen van morgen denken? Kom dan naar de try-out van het eerste deel van de documentaire Hashtag Genieten. Meedoen? Tijdens de Nacht is er de mogelijkheid om ook zelf een videoblog op te nemen. Zorg dus dat je haar goed zit! #genieten

Neem hier alvast een kijkje op de facebookpagina van Hashtag Genieten: https://www.facebook.com/hashtaggenieten

© BLAUHAUS

Dit project wordt ondersteund door de Popfabryk, het productiehuis voor popcultuur.

Arnold Heumakers   leon-heuts2-620x350

Arnold Heumakers

De relativiteit van de smaak en het verschil van de Kunst

Arnold Heumakers spreekt over ongelijkheid en verschil in de kunsten en de letteren, het ontstaan in de 18e eeuw van de begrippen Kunst en Literatuur met een grote K en L, dankzij de uitvinding van esthetische autonomie. Dit gebeurde o.a. als reactie op het relativisme van de smaak en op nivellering door markt en massacultuur. Wat toen is ontstaan heeft vragen en problemen opgeroepen die nog altijd de onze zijn.

Arnold Heumakers (1950) is als literair criticus verbonden aan NRC Handelsblad en doceert cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde diverse essaybundels, o.a. Schoten in de concertzaal (1993), De fatale cirkel (1997) en De schaduw van de Vooruitgang (2003). In februari van dit jaar verscheen De esthetische revolutie. Hoe Verlichting en Romantiek de Kunst uitvonden.



 

Leon Heuts

Volgens Thomas Piketty, en vele anderen, is het antwoord op ongelijkheid herverdeling. Belasten van kapitaal bijvoorbeeld. Maar is dat voldoende? Volgens Leon Heuts is er ook een morele heroriëntatie nodig. Waarom laten we ons zo gemakkelijk meeslepen in een strijd om status met anderen? Is de ratrace een goede basis voor een samenleving? Kan het anders? Het begrip amour propre van Rousseau, losjes vertaald als ijdelheid, biedt zowel een verklaring van de competitie, alsook het begin van een ander perspectief. Streven naar status en bewondering is niet erg; maar doe het om de juiste redenen.

Leon Heuts is redacteur bij Filosofie Magazine.

 

 

Ellen den Hollander   Wouter Kusters

Ellen den Hollander

"Evenwichtig" is een intuïtieve interactieve performance van Ellen den Hollander. Waar de sprekers in de zalen vooral de hoofden overhoop halen, is de foyer het domein van de vrouw met haar wipwap. Nadenken heeft geen zin, want woorden zijn hier overbodig. Je hebt alleen je lijf, een wipwap en de toenadering in je ogen. Daar reageert ze op. Zonder een woord te zeggen leest en spiegelt ze je non verbaal en dat pakt lang niet altijd uit zoals verwacht..... De kunst is in haar je gelijke te zien en het evenwicht in jezelf te bewaren. Simpel? Of valt het toch tegen? 


 

 

Wouter Kusters

Wouter Kusters zal u meenemen op een filosofisch waanzinnige zoektocht naar de verschillen en overeenkomsten tussen filosofie en waanzin. Veelal wordt aangenomen dat dit elkaar uitsluitende - of zelfs vernietigende - grootheden zijn. 'Waar filosofie is, is niet langer waanzin, en waar waanzin is, is filosofie ver te zoeken', aldus de gangbare mening. Wouter Kusters zal laten zien dat juist in de dynamiek tussen filosofie en waanzin, tussen weten en niet-weten, werelden van betekenis en verschil oprijzen - en ook weer ondergaan.

Kusters zal geen van beide polen als primair of dominant beschouwen. In plaats daarvan betoogt hij dat net als bij een paringsdans het in filosofie en waanzin ongewis is wie leidt en wie welke positie inneemt. Aan de vrucht herkent men de boom.

 

  Joris Luyendijk

Harrie Linssen

Verschil en ongelijkheid bestaat slechts in naam en vorm

Advaita Vedanta (leer van de niet twee) leert ons dat zelfkennis het antwoord is op onze zoektocht naar wie of wat wij zijn. Het verschijnsel mens is in werkelijkheid een belichaming van zuiver bewustzijn. Door onwetendheid zijn wij meestal gebonden aan onze patronen, ideeën, meningen, wensen en verlangens en ervaren de wereld dan in termen van verschil en ongelijkheid. Vanuit de essentie, puur bewustzijn, zijn de verschillen er slechts in naam en vorm.

Harrie Linssen is relatie- en systeemtherapeut. In 1994 richt hij zelfstandig het bureau Arise from op: advies, begeleiding, therapie en coaching. De filosofie van de eenheid is de rode draad in zijn leven. Hij geeft lezingen over o.a. het thema man/vrouw in het licht van de Advaita-Vedanta filosofie. Hij is mede-auteur van het boekje: Onze Vader, Werkt Hij Nog?

 

 

Joris Luyendijk

Dit kan niet waar zijn. Onder bankiers

De financiële wereld blijkt geen ver-van-mijn-bedshow. De financiële wereld is het bed zelf. En toen op 15 september 2008 de Amerikaanse bank Lehman Brothers failliet ging, stortte dat bed op een haar na in. Bankiers in de City hamsterden voedsel, zetten hun geld om in goud, of bereidden de evacuatie van hun kinderen naar het platteland voor.



Joris Luyendijk zat twee jaar lang ondergedompeld in deze wereld. Aan het begin wist hij er net zoveel van als de gemiddelde burger, namelijk bijna niks. Stap voor stap lieten insiders hem zien hoe de financiële wereld in elkaar zit, met gevaar voor hun eigen baan.

Zijn bankiers monsters? Is hebzucht het probleem? En veel belangrijker: kan het weer gebeuren? Zijn de diepere oorzaken van de crash van 2008 weggenomen, of is de financiële wereld nog altijd een tijdbom in het hart van onze samenleving?

 

Jos de Moel   Multiple Noise

Jos de Moel

Economische en morele wetten zijn in essentie hetzelfde

De wereld bestaat uit een eindeloze variatie combinaties en geen twee dingen zijn gelijk of identiek. Gelijk bestaat niet of slechts in de betekenis van gelijkend op. Er is dus ook geen mens gelijk aan een ander mens. Wat wij waarnemen met onze geest en zintuigen zijn vooral verschillen. De vraag is hoe we met deze ongelijkheid omgaan.

In de economie gaat het vooral om ongelijkheid in bezit (grond en vermogen), verdiensten (inkomen en rente) en macht (regeringen en bedrijven). Wat Piketty aantoont wisten we natuurlijk al lang, maar waarom staat zijn studie juist nu midden in de belangstelling? Blijkbaar zijn de verschillen in welvaart zo groot geworden, dat maatschappelijke onrust is ontstaan met alle uitwassen vandien. De opeenvolgende crises in de laatste zeven jaar tonen aan, dat het instrumentarium van de economische wetenschap onvoldoende soelaas biedt. Rijken worden rijker, armen worden armer en machtconcentraties over de hele wereld en op alle niveaus nemen toe. Dat wordt ervaren als onrechtvaardig en daar komen mensen vanuit een moreel besef, tegen in opstand. Ieder weldenkend mens wil immers welzijn voor iedereen. De vraag die zich opwerpt, is hoe de wereld van de rekenkundige economie en de wereld van de moraliteit met elkaar in verband kunnen worden gebracht en hoe de verschillende maatschappelijke niveaus op elkaar inwerken. Jos de Moel zal dat doen aan de hand van een maatschappelijk hiërarchiediagram. In essentie gaat het om de levenshouding (de moraliteit) en het levensonderhoud (de economie). Begrippen, die veel nauwer met elkaar verbonden zijn dan economen ons willen doen geloven.

 

 

Multiple Noise

Multiple Noise is een Fries improvisatietrio dat experimenteert met klank, woorden en de ruimte.

De muziek klinkt soms bekend en soms vervreemdend. Niet alleen onderzoeken de muzikanten de geluiden die uit hun instrumenten komen maar ze gebruiken ook andere voorwerpen als geluidsbron en maken gebruik van electronica.


Multiple Noise zal in de hal een aantal geïmproviseerde voorstellingen geven, die als wisselende klanklandschappen na blijven echoën. Ook als het spelen gestopt is kunnen ze nog ergens in het gebouw opduiken voor korte pop-up performances of als ze samples verzamelen die ze later gebruiken voor geluidscollages.  

Multiple Noise bestaat uit Sina Keuning (stem en percussie), Henk Jansen (enkelrieten, mibra's, claves) en Albert Smit (cello & samples).

 

 MG 11212   Brenda OttjesI

Museum Jeugduniversiteit

Recht is recht en krom is krom - Verschil en ongelijkheid in het recht
Proefcollege Museum JeugdUniversiteit met Geartsje de Vries van Rotshuizen Geense Advocaten | 15.35-16.20 en 16.40-17.25u

Recht is recht en krom is krom… Kun je dit wel zo gemakkelijk zeggen? Hoe zit het eigenlijk met ongelijkheid in het recht? Onze Nederlandse grondwet begint met de zin “allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld”. Wat betekent dit eigenlijk precies?

Rechters, advocaten en officieren van justitie zijn in hun werk altijd bezig met rechtvaardigheid. Je zou kunnen zeggen dat een rechter de baas is omdat de rechter over mensen beslist. Maar wat gebeurt er als een rechter fouten maakt? En zorgen wij er met z’n allen voor dat iedereen een gelijke kans maakt bij de rechter?

In Nederland zijn er verschillende grondrechten. Deze grondrechten vinden wij zo belangrijk dat ze in de Grondwet staan. Grondrechten kunnen met elkaar in botsing komen omdat zij zo van elkaar verschillen. Welk grondrecht vind jij het meest belangrijk?

Tijdens het proefcollege ´Verschil en ongelijkheid in het recht´ bekijken we diverse dilemma´s waar rechters mee te maken krijgen. Benieuwd of jij kunt inschatten wat een rechter oordeelt? Kom er achter en doe mee met dit proefcollege!

 

 

Brenda Ottjes

Recht op gelijkheid of verschil

Het gelijkheidsbeginsel geeft uiting aan een waarde die in de rechtspraak, op de werkvloer of bij de dienstverlening een basisprincipe vormt. Tegelijkertijd staat dit gelijkheidsbeginsel regelmatig ter discussie. Denk hierbij aan de oproep van Pim Fortuyn om Artikel 1 van de Grondwet te schrappen, de Zwarte Piet discussie, trouwambtenaren en het homohuwelijk, de aangiftes tegen PVV leider Wilders en het debat over vrijheid van meningsuiting.

Brenda Ottjes, directeur van antidiscriminatiecentrum Tûmba, neemt je tijdens de Nacht van de Filosofie mee in het denken over gelijkheid en verschil.

Sparklabv2   Siep Stuurman

SparkLab

Denken met je handen
Tijden: open inloop van 15.30 tot 17.30 uur

Filosoferen is nadenken over bijzondere en gewone vragen. Dat kan met je hoofd, maar je kunt ook filosoferen met je handen door kunst te maken. Filosoferen in beelden dus, in plaats van met woorden. In deze in-en uitloopworkshop van het SparkLab kun je met de iPad stopmotion filmpjes maken. Geen gewone filmpjes, maar denkfilmpjes waarin je het antwoord geeft op een filosofische vraag.

 

Siep Stuurman

Moderne gelijkheid en moderne ongelijkheid

“Natuurlijke gelijkheid” is de gelijkheid “die tussen alle mensen bestaat louter krachtens hun natuurlijke constitutie.” Aldus Louis de Jaucourt in het lemma Égalité in de Encyclopédie van Diderot (1755). Een verwant begrip gelijkheid vinden we in de Universal Declaration of Human Rights (1948). Dit begrip moderne gelijkheid stamt uit de Verlichting. Het is abstract en potentieel universeel.

De Verlichting bracht echter ook typisch moderne ongelijkheidsdiscours voort, zoals de politieke economie, de verdeling van de mensheid in rassen, de bio-psychologische theorie van het seksenverschil, en een theorie van de historische tijd als voortgang en ontwikkeling (maar niet noodzakelijk als “vooruitgang”). Heden ten dage beweegt het denken over gelijkheid en cultuurverschil zich in het spanningsveld tussen moderne gelijkheid en moderne ongelijkheid.

Siep Stuurman is hoogleraar ideeëngeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en emeritus hoogleraar Europese Geschiedenis van de Erasmus Universiteit. Hij is consulting editor van het Journal of the History of Ideas. Recente publicaties: François Poulain de la Barre and the Invention of Modern Equality (Harvard, 2004), De Uitvinding van de Mensheid: Korte Wereldgeschiedenis van het Denken over Gelijkheid en Cultuurverschil (Bakker-Prometheus, 2009). “Common Humanity and Cultural Difference on the Sedentary-Nomadic Frontier: Herodotus, Sima Qian, and Ibn Khaldun,” in Global Intellectual History, eds. Samuel Moyn & Andrew Sartori (Columbia University Press, 2013).

 

JabikVeenbaas1   Judith Vega

Jabik Veenbaas

Waar komt onze vrijheid vandaan?

Hoe is onze vrijheid ontstaan? En hoe kon de Verlichting zo’n belangrijke rol spelen bij het ontstaan van die vrijheid? Die vragen zal Jabik Veenbaas op een heldere en toegankelijke manier behandelen. Hij zal duidelijk maken dat de vrijheid voor de Verlichtingsdenkers niet alleen een hartstochtelijke streven was, maar ook een lastig probleem, niet alleen een droom, maar ook een dreiging.

Grote denkers als Kant, Hume en Rousseau zullen daarbij op speelse wijze de revue passeren, maar er zal ook aandacht worden gegeven aan de briljante romancier Diderot en de woeste libertijn markies de Sade.

Jabik Veenbaas (1959) is filosoof, dichter en vertaler. Hij publiceerde essays over filosofische en literaire thema’s in bladen als Trouw, Tirade en Filosofie Magazine. Hij vertaalde tal van filosofische boeken in het Nederlands, onder meer werk van Jürgen Habermas, Roger Scruton en Wilhelm Schmid. Samen met Willem Visser vertaalde hij de drie Kritieken en de Prolegomena van Immanuel Kant. In 2013 publiceerde hij De Verlichting als kraamkamer, een toegankelijk en prikkelend boek over de Verlichting. Het werd zeer lovend ontvangen en stond op de shortlist voor de Socrates Wisselbeker 2013.

Foto: Martin Mooij

 

 

Judith Vega

De fictie van gelijkheid

Ooit ontworpen op de tekentafel van creatieve zeventiende-eeuwse filosofen, werd het ideaal van "gelijkheid" deel van onze maatschappelijke werkelijkheid. Een uiterst succesvol filosofisch idee dus, gepromoveerd tot organisatieprincipes van onze liberale democratie. Ondertussen werd de fictie nooit echt feit. Ongelijkheid staat weer bovenaan de agenda van de kritiek op die democratie. Wat ging er fout? Was er iets mis met het ideaal zelf?

Judith Vega studeerde politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in Leiden op een dissertatie over het concept gender tijdens de Verlichting (1998). Ze werkte daarnaast o.a. als onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en is sinds 1989 werkzaam als docent sociale en politieke filosofie in Groningen.

 

     

Auke Zeldenrust

Dorp achter tralies

Vraag gevangenen naar verschillen en ongelijkheid in hun leven en in de samenleving en ze zullen er de toehoorder urenlang over kunnen vertellen. Uit eigen ervaring en op hun eigen manier. Want niet alleen in hun vrije leven voor de bajes maar ook achter de celdeuren ondervinden ze in hun eigen ogen alleen maar een wereld van verschil. Schrijver en journalist Auke Zeldenrust zal een betoog houden over het bestaan van gedetineerden.

Zeldenrust schreef onlangs een boek over het leven in de gevangenis, de PI Leeuwarden, nog steeds in de volksmond de Marwei geheten. In de gevangenis in Leeuwarden zitten 248 mannen vast voor de meest uiteenlopende delicten. De bajes herbergt dieven, drugshandelaars, beroepscriminelen en moordenaars.

Samen met de ruim tweehonderd mensen die in de gevangenis werken, vormen de gedetineerden een aparte samenleving, een dorp achter de tralies. Zoals in ieder dorp, werkt hier ook een dokter, tandarts en een kapper. Er zijn kerkdiensten, sporttoernooien en vader- en kinddagen.

Dit boek geeft een kijkje in een wereld die voor de meesten van ons onbekend terrein is en gelukkig blijft. ‘Dorp achter tralies’ gaat niet over slachtoffers. Toch is elk woord geschreven in het besef dat de mannen een spoor van verdriet en leed in de vrije samenleving hebben achtergelaten. Maar met hun daden, hoe gruwelijk soms ook, hebben ze misschien alles verspeeld behalve dan dat ze nooit opgehouden zijn mens te zijn.

 

Jongeren School voor Praktische Filosofie

Workshop 'Hoe maak ik het verschil'

De Jongerengroep van de School voor Praktische Filosofie komt wekelijks bij elkaar. De lessen zijn verschillend door de samenstelling, lesstof, onderwerpen en eigen inbreng. Toch is er iets wat altijd hetzelfde is en dat is de ruimte om werkelijk te zijn wie je bent. In de nacht van 11 april gaan ze samen met jullie op zoek naar 'Hoe maak ik het verschil?' Aan de hand van verrassende quote's gaan ze graag met jullie in gesprek over het verschil maken in deze nieuwe tijd.