SPREKERS EN ARTIESTEN A-Z  |  VRIJDAG 31 MAART  ZATERDAG 1 APRIL  ZONDAG 2 APRIL

André Klukhuhn

De namaakbare mens
Meteen al na het succesvolle opstarten van de eerste elektronische computer door de Duitse ingenieur Conrad Zuse in mei 1941, is er gespeculeerd over de mogelijkheid van kunstmatig intelligente machines die in staat zijn de mens te verdringen van allerlei gebieden die voordien als typisch menselijk werden beschouwd, waarbij de termijn waarbinnen dat zou gebeuren op twintig jaar werd gesteld.


Nu, zo’n vijfenzeventig jaar later, zijn er op zowel lichamelijk als geestelijk gebied inderdaad aanzienlijke vorderingen geboekt, maar afgezien van brute kracht en rekensnelheid, is er nog geen kunstmatig intelligente machine gefabriceerd die in de buurt van een mens komt. Er worden weliswaar geregeld wereldkampioenschappen voetbal tussen teams van computergestuurde robots georganiseerd, waarbij Nederland met talenten als Van der Tandwiel en Van Perslucht hoge ogen gooit, maar volgens de ware voetballiefhebber blijven dat toch lachwekkend klunzige vertoningen. Op geestelijk gebied moet de mens wat rekenvaardigheid betreft zijn meerdere weliswaar in de kunstmatig intelligente machine erkennen, maar als het op creatieve activiteiten aankomt lukt het maar niet de mens te evenaren, laat staan te overtreffen en blijven de kunstwerken van Bach en Mondriaan, hoewel goed te simuleren, op zich uniek.

De oorzaak van de onoverbrugbare kloof tussen mens en machine moet worden gezocht in de enige eigenschap waarmee de mens zich van de rest van de wereld onderscheidt: de mens bestaat niet alleen zoals de rest dat ook doet, maar de op koolstofstructuren gebaseerde mens is zich daar ook van bewust, en dat blijkt door op silicium gebaseerde intelligente machines nog steeds niet na te maken. In existentieel-filosofische termen zou gesteld kunnen worden dat de bewuste mens, naast een machinaal te reproduceren rationele geest, ook over een gevoelsmatig werkende ziel beschikt. Sommige deskundigen gaan er vanuit dat het slechts een kwestie van tijd is voordat het wel zal gaan lukken een van de mens ononderscheidbaar mechanisch product te maken, maar de termijn daarvoor wordt nog steeds op twintig jaar gesteld, en dat zal voorlopig ook wel zo blijven. Er is wel gesuggereerd dat het probleem kan worden opgelost door in de computertechnologie over te stappen van silicium op koolstof, maar bewuste structuren op basis van koolstof maken we natuurlijk allang, alleen noemen we dat voortplanting.

Mensen zullen dus altijd wel gewoon mensen blijven en machines machines, met ieder hun eigen bijzondere eigenschappen. Het is voor ons ook veel bevredigender om iets geheel nieuws verzonnen te hebben – zoals we bijvoorbeeld met het wiel hebben gedaan − dan iets te hebben nagemaakt wat de natuur al veel eerder en veel beter vóór ons heeft gedaan.